ترجمه : اصل و اساس ايمان به خدا تسليم امر خدا شدنست . شرح : يعنى حقيقت ايمان به خدا آنست كه انسان در اثر عبادات و طاعات و مجاهدات با نفس به مقام تسليم و رضا نائل شود و در معرفت حق بدان مقام رفيع رسد كه سراپاى فانى در ارادهء خدا گردد . لذا حضرت در حديث كميل بعد از فنا و بقا كه عالىترين مقامات نفس است فرمود : لها خاصيّتان : الرّضا و التسليم . مقام رضا و تسليم خاصيت نفس كليّهء الهيه است كه اشرف و اعلاى نفوس قدسيه است و بنابراين اصل ايمان اينجا مراد كمال و حقيقت ايمانست كه براى نفوس كليّه الهيه حاصل است و ملازم مقام رضا و تسليم است كه انسان عارف پس از طىّ جميع مقامات سلوك به مقام رفيع رضا و تسليم مىرسد پس عارف هرگاه از مراتب ابتدائى كه تجليه و تخليه است و متوسط كه تحليه به صفات كمال است در گذشت و به مقام عالى و اعلى نائل شد كه مقام فناست فناى افعالى و صفاتى و ذاتى كه محو و طمس و محق است آنجا به مقام رضا و تسليم به لطف خاصّ حق نائل گردد و برخى چون حكيم سبزوارى مقامات كلّى سلوك را به ترتيب چنين ذكر كرده‌اند . 1 - مقام ايمان . 2 - و مقام توبه عام و خاصّ و اخصّ « توبه از گناه ، توبه از ترك أولى ، توبه از توجّه به غير خدا » . 3 - و مقام تقوى كه آن را نيز سه مرتبه است « تقواى از حرام ، تقواى از لذّات مباح ، تقواى از غير لذّت شهود حق » . 4 - و مقام صدق و انابه . 5 - و مقام مراقبه . 6 - و مقام محاسبه . 7 - و مقام توكّل .

--> معرفت نفس است و اين حديث كميل ، روايت نخستين آن است . قوله : « چون و چرا را . . . » دو بيت از قصيده مرتضويه ديوان استاد روحي فداه است ( كليات ديوان حكيم الهى قمشه‌اى ، ص 372 ) .